कालिदास खरेल, गुल्मी
मंसिर ८ काठमाडौँ / नेपाल एक पहाडी देश हो जसको भूमि संरचना विविधतापूर्ण छ र कृषि प्रधान अर्थतन्त्रमा आधारित छ। यहाँको जनसंख्याको ठूलो हिस्सा कृषिमा निर्भर छ, र कृषि प्रणाली प्राकृतिक स्रोतहरूमा आधारित हुन्छ। यस सन्दर्भमा, दिगो वातावरणीय विकास, खाद्य सुरक्षा र पोषण जस्ता मुद्दाहरू एकअर्कासँग जडित छन् र यी समस्याहरूको समाधानको लागि दीगो र समग्र दृष्टिकोण अपनाउनु आवश्यक छ।
१. दिगो वातावरणीय विकास
दिगो वातावरणीय विकास भन्नाले प्राकृतिक स्रोतहरूको अत्यधिक दोहन नगरी, भविष्यका लागि स्रोतहरूको संरक्षण गर्दै वर्तमान आवश्यकता पूरा गर्नुपर्ने अवस्थालाई जनाउँछ। नेपालको प्राकृतिक स्रोतहरू जस्तै जल, जंगल, भूमि र जैविक विविधता अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छन्। तर, ती स्रोतहरूको अत्यधिक प्रयोग र अनियन्त्रित विनाशले पर्यावरणीय संकट निम्त्याएको छ।
नेपालको वनस्पति र जैविक विविधता संरक्षण, जल स्रोतहरूको व्यवस्थापन, र जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई ध्यानमा राखी दिगो वातावरणीय विकासका उपायहरू अपनाउनु आवश्यक छ।
२. खाद्य सुरक्षा
खाद्य सुरक्षा भन्नाले प्रत्येक व्यक्तिको लागि पर्याप्त, सुरक्षित र पोषिलो आहारको सुनिश्चितता गर्नु हो। नेपालमा खाद्य सुरक्षा भनेको प्रमुख चुनौती हो, विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा, जहाँ कृषि उत्पादन सँगै प्राकृतिक विपत्ति, जलवायु परिवर्तन र बजार अनिश्चितता जस्ता समस्याहरू सँग जुझ्नुपर्ने हुन्छ।
नेपालको कृषिमा मुख्यत: मौसमी र परम्परागत बालीहरू खेती गरिन्छ, जसले वर्षा आधारित कृषि प्रणालीमा निर्भरता बढाउँछ। जलवायु परिवर्तनको कारण अव्यवस्थित मौसम र आपतकालीन स्थितिहरूको परिणामस्वरूप कृषि उत्पादनमा गिरावट आएको छ। यसैले, दिगो कृषि अभ्यास र कृषि प्रणालीको विविधीकरण आवश्यक छ जसले खाद्य सुरक्षामा सुधार ल्याउन सक्छ।
३. पोषण
पोषण भनेको शरीरको उचित वृद्धि र स्वास्थ्यको लागि आवश्यक तत्वहरूको सही मात्रामा आपूर्ति हो। नेपालमा पोषण अवस्था अझै चिन्ताजनक छ। कुपोषण र भिटामिन र खनिजको कमी जस्ता समस्याहरू विशेष गरी बालबालिका र गर्भवती महिलामा देखिन्छ।
नेपालमा खाद्य प्रणालीको सुधार र विविधिकरण, पोषण सम्वर्धन कार्यक्रमहरू र ताजा र पोषिलो खाद्य पदार्थहरूको उपलब्धता बढाउने कुराले पोषण स्तरमा सुधार ल्याउन मद्दत पुर्याउन सक्छ।
दिगो वातावरणीय विकास र खाद्य सुरक्षा बीचको सम्बन्ध
दिगो वातावरणीय विकास र खाद्य सुरक्षा एकअर्कासँग गहिरो सम्बन्ध राख्छन्। यदि पर्यावरणीय स्रोतहरू, जस्तै पानी र माटो, को संरक्षण गरिन्छ भने कृषि उत्पादनमा स्थिरता आउँछ र खाद्य सुरक्षामा सुधार हुन्छ। साथै, जलवायु परिवर्तनको जोखिमलाई ध्यानमा राखी दिगो कृषि अभ्यासहरू अपनाउँदा कृषिमा उत्पादकत्व र विविधता दुवैमा सुधार सम्भव छ।
नेपालमा दिगो विकासका लागि जलवायु अनुकूल कृषि प्रौद्योगिकीको प्रवर्द्धन, जैविक कृषि, र हरित प्रविधिहरूको उपयोग गर्नाले दीगो कृषि उत्पादनमा वृद्धि ल्याउन सक्छ।
निचोड
नेपालका लागि दिगो वातावरणीय विकास, खाद्य सुरक्षा र पोषणका क्षेत्रमा ठूलो ध्यान र योजनाबद्ध प्रयासहरूको आवश्यकता छ। प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण, जलवायु परिवर्तनसँग अनुकूलन, कृषिमा विविधीकरण र पोषण सुधारका लागि विभिन्न पहलहरूको आवश्यकता पर्दछ। यस्ता उपायहरूको समावेशले नेपालको दीगो विकास र समृद्धिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
